Een probeersel over Europa

25Mei07

Europa is de bakermat van de hedendaagse cultuur. De democratie vindt zijn oorsprong in Griekenland en alle klassieke componisten zijn net als de filosofen Europeanen. Terwijl er in het Verre Oosten evenals in het Verre Westen enkel natuurvolkeren voorkwamen, zag men ons continent reeds uitgroeien tot een kweekplaats van wetenschap, kunst en beschaving.

Mijn gevoel in verband met Europa bevat dan ook een zekere facet superioriteit tegenover de rest van de wereld. Deze indruk wordt geschiedkundig gestaafd. Zowel op ethisch, wetenschappelijk als kunstzinnig vlak mag men spreken van een niet te versmaden voorsprong. Uiteraard bestaan er ook Oosterse,Indiaanse en Afrikaanse filosofieën, maar deze mogen allemaal geclasseerd worden onder de noemer natuurfilosofie en zijn veelal niet ver genoeg ontwikkeld om de strijd aan te gaan met hun Europese concurrenten. Een niet-Europese tegenhanger van Goethe of Nietzsche zal immers niet snel gevonden worden. Dit alles is te verklaren vanuit de doorgedreven rationaliteit die het vroege Europa kenmerkt. Ook wetenschappelijk kon men via formele logica de natuur op z’n knieën dwingen en alzo toepassingen allerhande uitvinden om het leven aangenamer te maken. Ethisch tenslotte heeft Europa reeds genoeg armoede, oorlog en uitbuiting -vanuit eigen rangen- gekend zodat de meeste Europese landen er een pacifistische houding evenals een sterk sociaal systeem op nahouden.

Op technologisch vlak echter hebben ook de Verenigde Staten een aardige lepel in de pap te brokken, maar wie zijn de Amerikanen? De huidige bevolking bestaat uit enthousiaste en over-ambitieuze Europeanen die fortuin gingen maken in the promised land en Afrikaanse slaven. De Amerikaanse cultuur is ontwikkeld vanuit de Europese.

Deze kapitale splitsing is zeer interessant. Beide volkeren hebben zich vanuit dezelfde achtergrond gelijktijdig maar zeer verschillend ontwikkeld. De V.S. als moderne, kapitalistische, imperialistische en weinig ethische consumptiecultuur en Europa met een meer kunstzinnig, moralistisch en socialistisch gedachtengoed staan ondanks deze verschillen technologisch quasi even ver. Politiek gezien kan Amerika beschouwd worden als de machtigste, maar op sociaal vlak hinkt het hopeloos achterop.

De huidige evolutie bestaat erin dat Amerika zijn levenswijze aan de rest van de wereld opdringt terwijl Europa zich schijnbaar verzadigd afzijdig houdt. Deze zelfzuchtige attitude heeft bewerkstelligd dat de Amerikaanse (bedrijfs)cultuur overal serieuze opgang heeft gemaakt. Het gaat hier om hoge efficiëntie, maar ook en vooral om het gewetenloos uitbuiten van minderheden. Noodzakelijk is dat bedrijven naast de drang om winst te maken ook een dominante ethiek meedragen in hun handelen. Daarom moeten beide culturen, de Europese en Amerikaanse meer naar elkaar toegroeien.

De nuchtere overzeeërs kunnen ons onze -vaak middeleeuwse proportie’s aannemende- folklore afleren (kijk naar het Euro-songfestival) en ons hun verbijsterende efficientie bijbrengen, terwijl wij hen kunnen laten zien hoe je de hele bevolking, en niet enkel de gepriviligeerden gelukkig maakt via sterke sociale maatregelen. Daarom is het belangrijk dat een sterke Europese Unie zich ook buiten zichzelf keert en een ernstige druk uitoefent op de rest van de wereld. Flut-instituten zoals de UNO kunnen immers geen oplossing bieden omdat zij uitgaan van het de-betaler-bepaalt-principe en aldus de sterksten steeds gelijk geven.

Een sociaal-democratische en efficiënte cultuur, zoals deze combinatie zou zijn is moreel verplicht tot imperialisme en kan van deze wereld een rechtvaardige maken.

Advertenties


5 Responses to “Een probeersel over Europa”

  1. 1 Bregt S.

    Ik hoop dat dit een grap is? Je ‘geschiedkundig gestaafde’ indruk is ondertussen quasi volledig onderuit gehaald. Tussen West-Europa en Griekenland/Rome zijn er geen, of toch zeer weinig echte verbanden te leggen. Bv. de mythe dat onze democratie in Athene is ontstaan en zo verder overgeleverd, klopt niet. De verbanden die wel nog bestaan, zijn er enkel omdat wij die ontleend hebben van hun echte erfgenamen: de oosterse volkeren. Ik kan je ‘Western civilization in world history’ van Peter N. Stearns aanraden, een kort boekje dat onze westerse beschaving in een breder perspectief bekijkt en (hopelijk) de lezer ook wat nederigheid bijbrengt. Vooral hoofdstuk vijf handelt over het bovenstaande.

  2. De democratie is uitgevonden in Griekenland dat een deel van Europa is. Dat ideeën via Oosterse volkeren zijn overgeleverd en dat deze volkeren in die tijd zelf wetenschappelijk top waren is inderdaad correct. Toch kan je niet ontkennen dat op een bepaald punt in de geschiedenis Europa een ontzettende progressie heeft gemaakt tegenover de rest van de wereld. Over die voorsprong heb ik het. Die is gebleken uit de literatuurgeschiedenis, de filosofische geschiedenis alsook de wetenschappelijke. De verre Oosterlingen natuurvolkeren noemen was misschien wel een stap te ver, maar je mist de essentie van mijn betoog. Feit is dat men nergens ter wereld in die mate gevorderd was in de wetenschappen zoals wij ze vandaag kennen. Dat voordeel hebben we volgens mij te danken aan het Christendom, maar daar zal ik het een andere keer over hebben. Daar komt nog eens bij dat we heden ten dage vooral ethisch een hele stap verder staan dan de rest van de wereld. Ik zal niet zeggen dat er in de rest van de wereld geen grote ethici bestaan, maar bij ons wordt politiek ook de daad bij het woord gevoegd.

    Ik denk dan ook dat mijn indruk in die mate klopt, dat Europa -vooral de laatste driehonderd jaar, maar ook daarvoor (in Griekenland en Rome)- het culturele overwicht heeft gehad. Dat de overlevering tussen deze twee tijdspannes niet rechtstreeks is verlopen, maar via niet-Europese volkeren plaats heeft gevonden is dan ook niet zo heel erg belangrijk. Feit blijft dat Europa de bakermat is van de hedendaagse cultuur.

  3. 3 Bregt S.

    Die opgang van Europa valt inderdaad niet te ontkennen, maar wat me hier in de eerste plaats stoort, is dat die opgang bij jou blijkbaar gepaard gaat met een miskenning van de rest van de wereld. Zoals je zelf opmerkt is ‘natuurvolkeren’ inderdaad erg overdreven, maar ook andere uitspraken wijzen op die onderliggende opvatting. Dat hun filosofie bijvoorbeeld maar meteen als inferieur onder de mat geveegd wordt, lijkt me toch vooral te duiden op een gebrekkige kennis ervan. Dat is normaal voor eender wie die hier zijn opleiding heeft genoten (eurocentrisme, zelfs op de kaart zetten we ons in het midden van de wereld), en bewijst nogmaals welke potentie nieuwe ‘scholen’ als wereldgeschiedenis hebben. Een van de grondslagen daar is immers dat onze opgang absoluut niet betekende dat de rest van de wereld plots ophield met evolueren, zoals de meeste handboeken je impliciet wel eens willen wijsmaken.

    De niet-rechtstreekse overlevering van vele zaken die nog al te vaak worden aangegrepen als bewijs dat wij de erfgenamen zijn van het oude Griekenland/Rome, speelt wel degelijk een rol. Impliciet wordt er met de stelling dat wij de erfgenamen zijn immers ‘aangetoond’ dat wij intrinsiek een of andere ‘kracht’ (ik vind niet zo meteen een beter woord) zouden bezitten die men in andere delen van de wereld niet heeft. Wanneer je echter aanneemt dat de overlevering wel niet-rechtstreeks was (recent onderzoek schuift meer en meer in die richting op, zie het boek van Stearns), wordt dat alles ondergraven. Het beeld dat je dan krijgt is dat Europa inderdaad een opgang heeft gemaakt, maar dat er ergens in de geschiedenis een moment moet geweest zijn waarop het een dubbeltje op zijn kant was. De oosterse volkeren hebben de fakkel niet aan ons moeten overlaten omdat zij hun plafond bereikt hadden, maar door economische en andere factoren. Soms gaan auteurs zelfs zo ver dat ze over brute pech spreken in hun verklaring waarom het oosten niet verder doorgroeide (zie daarvoor ‘Before European hegemony’ van Janet L. Abu-Lughod, die aantoont dat het huidige Midden-Oosten er geen probleem mee had om Europa klein te houden en zijn monopolie op de handelsroutes naar China veilig te stellen. Ze hebben echter geen geluk gehad: wanneer de pest uitbreekt precies door die ‘globale’ handelsroutes krijgen zij de volle laag. Wanneer Vasco Da Gama dan even later rond de kaap vaart en Europa’s opgang op, eh… gang brengt, hebben ze niet meer de middelen zich te verweren).

    Dit alles ontkent onze opgang natuurlijk niet, maar plaats het in een ruimer (en geloof ik: beter) perspectief. Onze superioriteit van de laatse paar honderd jaar die jij opmerkt, is zeker geen teken aan de wand dat ergens in de geschiedenis plots bleek dat wij intrinsiek beter waren dan andere volkeren. En opnieuw: dat je die indruk impliciet geeft, is hier mijn grootste ergernis.

  4. Ik beoog zeker geen intrinsieke superioriteit, maar zoals je stelt wordt het ons wel ingedrumd in scholen dat de Europese cultuur ten alle tijde superieur was.

    Anderzijds moet ik wel zeggen dat ik mij vrij intens verdiept heb in Oosterse filosofieën alsook in de Indiaanse en dat het religieus-irrationele aspect daar naar mijn persoonlijke mening toch te groot is om van volwaardige filosofieën te kunnen spreken.

    Ik zal de boeken die je aanraadt zeker eens ter hand nemen en bedank je voor de verruiming van mijn visie op deze zaak.

    De bottomline van mijn “probeersel” is echter wel dat Europa vandaag de dag zijn verantwoordelijkheid moet opnemen en een waardig tegengewicht voor de V.S. moet vormen. Waar wij over discussiëren is niet meer dan een overmoedige inleiding. 🙂

  5. 5 Bregt S.

    Ah, a toast then!

    Vooral Stearns zijn boek behandelt deze ‘overmoedige inleiding’ (het is er eigenlijk een soort algemene introductie op), Abu-Lughod probeert al meer concreet de rol van de oude handelsroutes naar het oosten te behandelen (vooral de hoofdstukken over het ‘Mideast heartland’ zijn interessant daarvoor). Verder zijn vooral de boeken ‘The wealth and poverty of nations’ van David Landes (these: het westen heeft zijn opgang te danken aan interne factoren) en ‘The great divergence’ van Kenneth Pomeranz (these: de opgang van het westen stond niét in de sterren geschreven) interessant als voorbeelden van beide stromingen.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


%d bloggers liken dit: